{"id":172,"date":"2008-06-23T08:42:21","date_gmt":"2008-06-23T08:42:21","guid":{"rendered":"http:\/\/siyasaliletisim.org\/wpdemo\/blog\/2008\/06\/23\/demokrat-partinin-halklailiskileri-uzerine-bir-inceleme\/"},"modified":"2008-06-23T08:42:21","modified_gmt":"2008-06-23T08:42:21","slug":"demokrat-partinin-halklailiskileri-uzerine-bir-inceleme","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/siyasaliletisim.org\/en\/2008\/06\/23\/demokrat-partinin-halklailiskileri-uzerine-bir-inceleme\/","title":{"rendered":"Demokrat Parti\u2019nin halkla ili\u015fkileri \u00fczerine bir inceleme"},"content":{"rendered":"

<\/span>Halkla ili\u015fkilerin, olu\u015fmas\u0131 ve geli\u015fmesi, d\u00fcnyada oldu\u011fu gibi T\u00fcrkiye\u2019de de, \u00fclke i\u00e7indeki ve uluslararas\u0131 alandaki ekonomik ve siyasal yap\u0131larla tarihsel paralellik g\u00f6stererek bi\u00e7imlenmi\u015ftir. Bunlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, ekonomik \u00e7\u0131karlar\u0131 destekleyen y\u00f6netsel g\u00fc\u00e7 elde etme ve s\u00fcrd\u00fcrme ama\u00e7l\u0131 stratejilerin \u00e7izilmesinde, taktikler kullan\u0131larak kontrol mekanizmalar\u0131 geli\u015ftirmekte halkla ili\u015fkilere etkin rol d\u00fc\u015fmektedir. Siyasal partiler, devlet kurumlar\u0131 ve sivil toplum \u00f6rg\u00fctleri g\u00fcnl\u00fck etkinliklerinde gerekti\u011finde profesyonel yard\u0131m alarak halkla ili\u015fkiler uygulamaktad\u0131rlar. Siyasal halkla ili\u015fkiler kurumsal olandan bilin\u00e7li olarak ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Amerikan t\u00fcr\u00fc siyaset anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n sadece siyasal s\u00fcre\u00e7lere ve bu s\u00fcre\u00e7lerin de se\u00e7im s\u00fcre\u00e7lerine indirgenmesi nedeniyle, kurumsal halkla ili\u015fkiler, siyasal ileti\u015fim ve siyasal halkla ili\u015fkiler d\u0131\u015f\u0131nda tutulmu\u015ftur.
Halkla ili\u015fkiler tarihi ve geli\u015fmesiyle ilgili olarak hem siyasal partiler, hem kurumlar hem de \u015firketler ba\u011flam\u0131nda d\u00fcnyada ve T\u00fcrkiye\u2019de son derece fazla say\u0131da ara\u015ft\u0131rma bulmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. T\u00fcrkiye\u2019de ise yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalarda, niteliksel ve tarihsel de\u011ferlendirmeler son derece say\u0131l\u0131d\u0131r, buna kar\u015f\u0131l\u0131k \u015firketlerin sorunlar\u0131na y\u00f6nelik ve onlar\u0131n etki\/ba\u015far\u0131 elde etmelerine odaklanan y\u00f6netimsel ara\u015ft\u0131rma karakterini ta\u015f\u0131yan ara\u015ft\u0131rmalar \u00e7ok fazlad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla, T\u00fcrkiye\u2019de, halkla ili\u015fkilerin yap\u0131sal do\u011fas\u0131n\u0131 tarihsel ba\u011flamda irdeleyen veya siyasal halkla ili\u015fkileri, bili\u015f y\u00f6netimi baz\u0131nda ele al\u0131p inceleyen bilimsel karaktere sahip ara\u015ft\u0131rma bulmak bir hayli zordur. Ayn\u0131 zamanda, hem \u00fcniversiteler hem de \u00f6zel \u015firketler taraf\u0131ndan se\u00e7imlerle ilgili olarak yap\u0131lan kamuoyu ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 niceliksel olarak son derece fazla olmas\u0131na ra\u011fmen bu ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n akademik veya bilimsel de\u011feri \u00e7ok \u015f\u00fcphelidir. T\u00fcm bu durum, \u015firket, kurum ve siyasal parti halkla ili\u015fkilerinin, bilimsel ge\u00e7erlili\u011fe ve g\u00fcvenirli\u011fe sahip ara\u015ft\u0131rma tasar\u0131mlar\u0131yla incelenmesi gereksinimini do\u011furmaktad\u0131r. \u00d6zellikle T\u00fcrkiye\u2019de siyasal halkla ili\u015fkilerin, ikna ve etki gibi modas\u0131 ge\u00e7mi\u015f ve basit bir anlay\u0131\u015f\u0131n \u00f6tesine ge\u00e7erek t\u00fcm y\u00f6nleriyle ciddiyetle ele al\u0131nmas\u0131, incelenmesi gerekmektedir. Halkla ili\u015fkilerin klasik ve ana ak\u0131m alg\u0131lan\u0131\u015f\u0131na bir alternatif olarak Erdo\u011fan\u2019\u0131n yap\u0131t\u0131 (2006) \u00f6rnek verilebilir. Asya\u2019daki ilk T\u00fcrk kavimlerinden, Osmanl\u0131lara ve oradan da T\u00fcrkiye Cumhuriyetine uzanan uzun bir tarihsel \u00e7er\u00e7eve i\u00e7inde halkla ili\u015fkiler T\u00fcrkiye\u2019deki akademik gelenekte al\u0131\u015f\u0131lmam\u0131\u015f bi\u00e7imde sunulmu\u015ftur ve bu sunumla ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 gereken bir\u00e7ok soruyu da \u00f6ne \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r. Bu makale yukar\u0131da tart\u0131\u015f\u0131lan gereklilik ve ara\u015ft\u0131rma gereksiniminden hareket ederek, T\u00fcrk siyasal tarihinde \u00f6nemli bir ba\u015flang\u0131\u00e7 yapm\u0131\u015f olan Demokrat Parti (DP) d\u00f6nemindeki halkla ili\u015fkilerin karakterini incelemek i\u00e7in haz\u0131rland\u0131. DP\u2019nin siyasal iktidar\u0131 elde etme ve tutma m\u00fccadelesinde partinin halkla ili\u015fkiler faaliyetlerinin karakteri belirlendi. Makalede incelenen d\u00f6nem, DP\u2019nin halkla ili\u015fkiler stratejilerini yo\u011fun bir \u015fekilde kullanmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 iktidara gelmesinden ba\u015flayarak 1960\u2019da ihtilal ile iktidar\u0131 kaybedene kadar olan d\u00f6nemdir. Bu makalenin amac\u0131 siyasal halkla ili\u015fkiler alan\u0131ndaki ciddi eksiklikleri giderme \u00e7abalar\u0131na katk\u0131da bulunmakt\u0131r.
Bu makalenin kuramsal gerek\u00e7esine g\u00f6re, T\u00fcrkiye\u2019de siyasal ve ekonomik k\u00fclt\u00fcr\u00fc (neyin nas\u0131l yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131n ve yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n) g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki bi\u00e7imde ortaya \u00e7\u0131karan nedenlerin olu\u015fmas\u0131 ve yay\u0131lmaya ba\u015flamas\u0131, \u00e7ok partiye ge\u00e7i\u015fle ve DP d\u00f6nemiyle ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Bu olu\u015fumun halkla ili\u015fkiler yan\u0131n\u0131n incelenmesi akademik bir gerekliliktir. Tek partiden \u00e7ok partiye ge\u00e7i\u015f, b\u00fct\u00fcn toplumu ilgilendiren siyasal, ekonomik ve sosyolojik boyutlar\u0131 olan bir d\u00f6nemdir. Bu makalede DP\u2019nin halkla ili\u015fkileri idealist ana ak\u0131m yakla\u015f\u0131mlar\u0131nda oldu\u011fu gibi y\u00f6netim fonksiyonu, arac\u0131 yap\u0131, etkili ileti\u015fim stratejisi i\u00e7inde ele al\u0131nmad\u0131. Bunun yerine DP\u2019nin \u00e7e\u015fitli kesimlerle ili\u015fkisi ve herkesi kapsayan bir \u00fcst k\u00fcme olarak se\u00e7men halk ile kurdu\u011fu ili\u015fkileri tarihsel olarak incelendi. <\/span><\/span><\/p>\n

Y\u00d6NTEM<\/strong>
T\u00fcrkiye Cumhuriyetinin tarihinde belli bir d\u00f6nemi al\u0131p o d\u00f6nemle ilgili olarak giri\u015fte belirlenen halkla ili\u015fkiler faaliyetlerinin do\u011fas\u0131n\u0131 belirleyen ve irdeleyen bu makale, niteliksel tarihsel tasar\u0131m karakterini ta\u015f\u0131maktad\u0131r.
DP\u2019nin iktidar d\u00f6nemindeki halkla ili\u015fkilerinin incelenmesinde, \u00f6nce iktidar y\u0131llar\u0131n\u0131n ili\u015fkin genel tarihsel bir de\u011ferlendirme yap\u0131ld\u0131. Daha sonra siyasal rakibi CHP\u2019nin art\u0131k muhalefete d\u00fc\u015fmesiyle gelen egemenlik ve g\u00fc\u00e7 ili\u015fkilerindeki de\u011fi\u015fiklik ba\u011flam\u0131nda ili\u015fkileri incelendi. Ard\u0131ndan parti i\u00e7i muhalefeti ve bu \u00e7at\u0131\u015fmalara \u00e7\u00f6z\u00fcm olarak kulland\u0131\u011f\u0131 ileti\u015fim stratejileri ara\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131. Halkla ili\u015fkiler taktikleri genel olarak mitingler, halkla do\u011frudan bulu\u015fmalar, liderlik, muhalefete kar\u015f\u0131 y\u00fcr\u00fct\u00fclen faaliyetler, afi\u015fler, gazete ilanlar\u0131, el ilanlar\u0131, reklamlar, fon toplama, s\u00f6ylem, propaganda taktikleri ba\u015fl\u0131klar\u0131 alt\u0131nda de\u011ferlendirildi. Ard\u0131ndan, se\u00e7mene y\u00f6nelik halkla ili\u015fkilerini nas\u0131l in\u015fa etti\u011fi ve s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc incelendi.
Makalenin ele ald\u0131\u011f\u0131 yukar\u0131da belirtilen konularla ilgili bilgileri toplamak ve de\u011ferlendirmek i\u00e7in bu tarihi d\u00f6nemle ilgili yaz\u0131lm\u0131\u015f akademik kaynaklar (kitap, dergi, makaleler, hat\u0131ralar, biyografiler) kullan\u0131ld\u0131. Bu kaynaklar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, o d\u00f6nemin g\u00fcncel olaylar\u0131n\u0131 anlatan, siyasal ili\u015fkiler ve ileti\u015fim stratejileri hakk\u0131nda bilgilerin elde edilebilece\u011fi g\u00fcnl\u00fck gazeteler veri kayna\u011f\u0131 olarak tarand\u0131. O d\u00f6nemin bas\u0131n\u0131nda yer alan pek \u00e7ok gazete i\u00e7inden en \u00f6nemli \u00fc\u00e7 tanesi se\u00e7ildi: Ulus, Zafer ve Vatan. Bu gazetelerde yer almayan baz\u0131 haberler i\u00e7in di\u011fer gazetelerden faydalan\u0131ld\u0131. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda, TBMM K\u00fct\u00fcphanesi ve mikrofilm ar\u015fivi, Milli K\u00fct\u00fcphane ve TTK K\u00fct\u00fcphanesinden yararlan\u0131ld\u0131. <\/span><\/span><\/p>\n

ANAL\u0130Z VE DE\u011eERLEND\u0130RME<\/strong>
\u00c7ok Partili d\u00f6neme gelindi\u011finde, Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn t\u00fcm \u00e7abalar\u0131na ra\u011fmen Cumhuriyete ta\u015f\u0131nan, fakat kendini egemen k\u0131lma ve s\u00fcrd\u00fcrme ko\u015fulunu ancak \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131ndan sonra bulan bir siyasal ili\u015fki k\u00fclt\u00fcr\u00fc vard\u0131. Bu k\u00fclt\u00fcr se\u00e7imden sonra t\u00fcm \u00e7\u0131plakl\u0131\u011f\u0131yla kendini g\u00f6stermeye ba\u015flad\u0131: DP muhalefet d\u00f6neminde anti-demokratik yasalar\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131 ve devlet ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 ile y\u00f6netimin yans\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131n\u0131 \u015fiddetle savunmu\u015ftu. \u0130ktidara geldi\u011finde genel af ilan etti ve k\u0131sa zamanda yapt\u0131klar\u0131yla ge\u00e7ersiz hale getirece\u011fi liberal bir bas\u0131n yasas\u0131 \u00e7\u0131kartt\u0131; anti demokratik faaliyetlerini art\u0131rd\u0131; siyasal liberalle\u015fme kar\u015f\u0131t\u0131 bir tutum ald\u0131; Ceza Kanunu\u2019nun bask\u0131c\u0131 h\u00fck\u00fcmleri daha da a\u011f\u0131rla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131. May\u0131s 1951\u2019de, \u00e7\u0131kar\u0131lan bir kararname ile resmi il\u00e2nlar\u0131 da\u011f\u0131tma yetkisi h\u00fck\u00fcmete verilerek bas\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne \u00e7ok ciddi bir k\u0131s\u0131tlama getirdi: H\u00fck\u00fcmeti ve DP\u2019yi ele\u015ftiren bas\u0131n ilans\u0131z, dolay\u0131s\u0131yla finanss\u0131z b\u0131rak\u0131larak zor durma d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcld\u00fc. 1953\u2019de \u00e7\u0131kar\u0131lan \u201czoral\u0131m yasas\u0131\u201d ile CHP\u2019nin t\u00fcm serveti hazineye devredildi (Ero\u011ful, 1998). DP, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde Refah partisi, Adalet ve Kalk\u0131nma Partisi, Fazilet Partisi gibi partilerin olu\u015fmas\u0131 ve g\u00fc\u00e7lenmesine en b\u00fcy\u00fck neden olan dinin siyasal ama\u00e7larla kullan\u0131m\u0131n\u0131 ba\u015flatt\u0131. \u00d6nceleri radyodan muhalefetin de yararlanmas\u0131n\u0131n demokrasinin gere\u011fi oldu\u011funu, radyonun \u015fu ya da bu partinin yay\u0131n organ\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, ancak T\u00fcrk milletinin hizmetinde oldu\u011funu \u00f6ne s\u00fcren DP, iktidara geldi\u011finde radyoyu kendi yay\u0131n organ\u0131 yapt\u0131. Haberlerde DP taraf\u0131ndan kurulan Vatan cephesine ge\u00e7en vatanda\u015flar\u0131n g\u00f6nderdikleri ileri s\u00fcr\u00fclen isim listeleri okunuyordu. Radyo\u2019nun Meclis Saati ad\u0131yla yay\u0131mlanan ve meclis m\u00fczakerelerine yer veren programlar\u0131nda da muhalefet s\u00f6zc\u00fclerinin s\u00f6zleri hi\u00e7 aktar\u0131lm\u0131yordu ya da anlam\u0131 \u00e7arp\u0131t\u0131larak veriliyordu.<\/span><\/span><\/p>\n

Demokrat Parti halkla ili\u015fkilerinin genel yap\u0131s\u0131<\/strong>
DP\u2019nin iktidar\u0131yla birlikte halkla ili\u015fkilerinde belli de\u011fi\u015fiklikler olmu\u015ftur. Muhalefetteyken yanda\u015f\u0131 olan din adamlar\u0131, il ve il\u00e7e m\u00fcte\u015febbis heyetlerindeki partililer taraf\u0131ndan sunumu yap\u0131lan “\u00f6zg\u00fcrl\u00fck” ideali vicdan h\u00fcrriyeti olarak tan\u0131mlanarak dine sayg\u0131l\u0131 olmaktan ge\u00e7en bir demokratl\u0131k do\u011fdu, buna uygun icraatlar hemen uygulamaya ba\u015fland\u0131. Bununla birlikte muhalefetteyken yak\u0131n ve olumlu ili\u015fki kurdu\u011fu kimi bas\u0131n kurulu\u015flar\u0131n\u0131n deste\u011fini kaybetmeye ba\u015flad\u0131. Bu nedenle de muhalefetteyken etkin olarak yararlanamad\u0131\u011f\u0131 radyoya y\u00f6neldi. <\/span><\/span><\/p>\n

Mitingler<\/strong>
DP kurulu\u015fundan itibaren halkla do\u011frudan ili\u015fki kurdu\u011fu mitinglere ayr\u0131 bir \u00f6nem verdi. Bu mitingler parti kurucular\u0131n\u0131n liderlerin hep beraber kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00f6nemli bir halkla ili\u015fkiler arac\u0131 olarak i\u015f g\u00f6ren etkinliklerdi. Mitingin yap\u0131laca\u011f\u0131 tarihten \u00f6nce duyurular yap\u0131larak halk, mitinge davet edilmekteydi. DP iktidara geldikten sonra da s\u0131k s\u0131k mitingler d\u00fczenlemeye devam etti. Fakat bu sefer bir fark vard\u0131. \u0130ktidar d\u00f6nemi mitinglerinde, icraatlar\u0131n halka anlat\u0131lmas\u0131, kalk\u0131nma, sa\u011fl\u0131k ve e\u011fitim konular\u0131 a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak ele al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.
DP\u2019nin mitingleri, se\u00e7im kampanyalar\u0131ndaki mitingler ve gezilerde, a\u00e7\u0131l\u0131\u015flarda, t\u00f6renlerde yap\u0131lan mitingler olarak ikiye ayr\u0131larak incelenebilir. Se\u00e7im kampanyalar\u0131ndaki mitinglerde DP\u2019nin se\u00e7menin oyuna y\u00f6nelik kendi halkla ili\u015fkilerini yapmak ve oyu elde etmek i\u00e7in halk\u0131n r\u0131zas\u0131n\u0131 isteme durumu s\u00f6z konusudur. Oysa gezi, a\u00e7\u0131l\u0131\u015f ve t\u00f6ren gibi rutin etkinliklerde yap\u0131lan siyasal halkla ili\u015fkiler, se\u00e7men oyunun do\u011fru yere gitti\u011fine ikna edecek bir demokrat bizlik sunumu i\u00e7ermektedir. DP \u2019\u2019kay\u0131ts\u0131z \u015farts\u0131z millet hakimiyeti\u2019\u2018 d\u00fcsturuna g\u00f6re yapt\u0131klar\u0131 her iyi \u015feyi halk\u0131n deste\u011fine dayand\u0131rarak, se\u00e7menle muhalefette iken ba\u015flatt\u0131klar\u0131 ili\u015fkiyi iktidara gelince sa\u011flamla\u015ft\u0131rarak tutmu\u015flard\u0131r. Sadece muhalefette veya se\u00e7im kampanyalar\u0131 s\u0131ras\u0131nda de\u011fil, iktidara geldikten sonra da aral\u0131ks\u0131z olarak b\u00fct\u00fcn T\u00fcrkiye\u2019yi gezerek halkla bulu\u015fmalar\u0131, DP\u2019nin halkla ili\u015fkilerinde planl\u0131 ve s\u00fcrekli bir etkinlik oldu\u011fu i\u00e7in istenilen sonu\u00e7lar\u0131 vermi\u015ftir. Hatta \u00fclkenin siyasal ve ekonomik sorunlar\u0131ndan bunalan liderler, kimi zamanlar kendilerini iyi hissetmek i\u00e7in halkla bulu\u015fmu\u015flard\u0131r. <\/span><\/span><\/p>\n

Halkla do\u011frudan bulu\u015fmalar<\/strong>
DP\u2019nin ba\u015far\u0131yla uygulad\u0131\u011f\u0131 mitinglerle e\u015f zamanl\u0131 giden bir taktiktir. Bu do\u011frudan bulu\u015fmalar mitinglere giderken yol \u00fczerindeki k\u00f6y kahvelerine u\u011fray\u0131p halkla “hasbihal” etmekten, grup toplant\u0131lar\u0131 d\u00fczenlemeye, konaklamak i\u00e7in k\u00f6yl\u00fclerin evlerinin se\u00e7ilmesinden, a\u00e7\u0131l\u0131\u015f t\u00f6renlerine kadar \u00e7e\u015fitlenmektedir. Halkla do\u011frudan bulu\u015fmalar, gazete haberlerinden tan\u0131nan liderleri, s\u0131radan birer insan olarak halk\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131na getirmektedir. \u0130nsanlarla el s\u0131k\u0131\u015fan, k\u00f6y kahvesinde \u00e7ay yudumlayan, memleketin gidi\u015fat\u0131 hakk\u0131nda laflayan, hatta misafirli\u011fe kalan kurucular\u0131n halkla ili\u015fkilerini mitinglerdeki bulu\u015fmalardan daha bireysel hale getirmi\u015ftir. Bu bulu\u015fmalarla kamuoyunu belirli bir konuda bilgilendiriliyor ve kanaat lideri olarak maniple ediliyordu. <\/span><\/span><\/p>\n

Liderlerden yararlanma<\/strong>
DP\u2019nin kurucu liderleri muhalefet d\u00f6neminde nas\u0131l \u00f6rg\u00fctlenmeyi ger\u00e7ekle\u015ftirerek DP\u2019nin b\u00fct\u00fcn ili\u015fkilerinde belirleyici oldularsa, iktidara geldiklerinde bu rolleri artarak devam etmi\u015ftir. Kurucular aras\u0131nda yine Celal Bayar ve Adnan Menderes ad\u0131 \u00f6ne \u00e7\u0131ksa da d\u00f6rtl\u00fcn\u00fcn hepsinin \u00e7ok etkin oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir. Oysa iktidar d\u00f6neminde bu d\u00f6rtl\u00fc en \u00f6nemli d\u00f6rt g\u00f6revi i\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fc i\u00e7inde y\u00f6netmi\u015fti. Bu i\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde dikkati \u00e7eken unsur, herkesin yeteneklerine uygun i\u015fleri y\u00fcr\u00fctmeleri ve ba\u015far\u0131l\u0131 olmalar\u0131d\u0131r. Celal Bayar, “Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn g\u00fcvendi\u011fi adam” elbisesini giyerek neredeyse ona \u00f6yk\u00fcnerek b\u00fcy\u00fck, babacan, m\u00fctevaz\u0131 lider imaj\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde hareket etmi\u015ftir. \u0130htiyac\u0131 olanlara maddi yard\u0131mlarda bulunmak, ya\u015fl\u0131lara, \u00e7ocuklara kimsesizlere arka \u00e7\u0131kmak, onlar\u0131n dertlerini dinlemek gibi y\u00fcce tutumlar i\u00e7indeyken ayn\u0131 zamanda s\u0131radan bir adamm\u0131\u015f gibi m\u00fctevaz\u0131 davranmaya gayret etmi\u015ftir. Bu nedenle de halk aras\u0131nda ger\u00e7ekten onu \u00e7ok seven bir hayran kitlesine sahip olmu\u015ftur.
Ba\u015fbakan Menderes iktidar d\u00f6neminde liderlikle ilgili Celal Bayar gibi hay\u0131rsever \u00e7al\u0131\u015fmalar y\u00fcr\u00fctme, halk\u0131n i\u00e7inden \u00e7\u0131km\u0131\u015f bir halk adam\u0131 olma imaj\u0131na katk\u0131da bulunmaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Menderes\u2019in Londra\u2019n\u0131n Gatwick Havaalan\u0131\u2019nda meydana gelen ve yolcular\u0131n b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc kazadan mucizevi kurtulu\u015fu, bir \u00e7ok dinci \u00e7evrede Menderes\u2019in Tanr\u0131n\u0131n insanlara \u00f6nderlik etmesi i\u00e7in g\u00f6nderdi\u011fi bir s\u00fcper insan fig\u00fcr\u00fc oldu\u011fu inanc\u0131n\u0131 i\u015flemi\u015fti (Z\u00fcrcher,1993; Toprak, 1998). Bu olaydan sonra “Allah\u2019\u0131n sevdi\u011fi kulu” oldu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc halkta hakim oldu. T\u00fcrkiyeye d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcnde kazadan kurtuldu\u011fu i\u00e7in yollarda kurbanlar kesildi. Halk onu co\u015fkuyla kar\u015f\u0131lad\u0131. <\/span><\/span><\/p>\n

Afi\u015fler <\/strong>
DP\u2019nin 1946 ve 1950 se\u00e7imlerinde kulland\u0131\u011f\u0131 “Yeter s\u00f6z milletindir” afi\u015finin g\u00fcn\u00fcm\u00fcze de\u011fin herkesin akl\u0131nda kalmas\u0131, etkili ve anlaml\u0131 bir slogana sahip olmas\u0131 ve tasar\u0131m\u0131yla ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131 kan\u0131tlam\u0131\u015ft\u0131r. 54 ve 57 se\u00e7imlerinde de yo\u011fun olarak afi\u015f kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 halde bu d\u00f6neme ait ula\u015f\u0131labilen di\u011fer afi\u015flerin “yeter s\u00f6z milletindir” afi\u015finin ba\u015far\u0131s\u0131na ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenemez.
DP 54 ve 57 y\u0131llar\u0131ndaki se\u00e7imlerinde daha \u00e7ok icraatlar\u0131n\u0131 anlatt\u0131\u011f\u0131 slogana dayal\u0131 afi\u015fleri tercih etmi\u015ftir. Bu afi\u015flerde ilk afi\u015flerin tersine grafik, resim ve desen kullan\u0131lmam\u0131\u015f, sadece sloganlara a\u011f\u0131rl\u0131k verilmi\u015ftir. Genellikle 3 renk veya 5 renk haz\u0131rlanan afi\u015flerdeki sloganlarda DP bizli\u011fi, rakip parti CHP d\u00f6nemini su\u00e7lay\u0131c\u0131 hat\u0131rlatmalar ve emredici bir ton hakimdir. <\/span><\/span><\/p>\n

1954\u2019de kullan\u0131lan DP afi\u015fleri: Yapt\u0131klar\u0131m\u0131z yapacaklar\u0131m\u0131z\u0131n teminat\u0131d\u0131r (2 renk), Kalk\u0131nma T\u00fcrkiye senin eserindir onu y\u0131kt\u0131rma! (4 renk), I\u015f\u0131k, okul, su yolumuz k\u00f6ye do\u011fru (4 renk), G\u00fcvendin se\u00e7tin eserini koru! (4 renk), Bu\u011fday\u0131na 30 kuru\u015fu \u00e7ok g\u00f6rene oy verme. Her i\u015f\u00e7iye bir \u00e7at\u0131 (4 renk), Yapayaln\u0131zd\u0131k bug\u00fcn cihan bizimledir (4 renk), \u0130\u015f\u00e7i Vatanda\u015f! Demokrat Parti haklar\u0131n\u0131n bek\u00e7isidir. Senin partin “Demokrat Parti” dir (4 renk) 1957 y\u0131l\u0131ndaki afi\u015fler ise: Daha b\u00fcy\u00fck fabrikalar\u2026B\u00fcy\u00fck m\u00fcreffeh k\u00f6yl\u00fc ve \u015fehirli vatanda\u015flarla dolu\u2026, Daha \u00e7ok yol Daha \u00e7ok fabrika Daha \u00e7ok refah \u0130stiyorsan reyini Demokrat Partiye ver, Senin partin Demokrat Parti, Seni d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc seninle \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in muvaffak oldu (5 renk) Da\u011flar yol, viraneler ba\u011f oldu (5 renk) K\u00f6yl\u00fc vatanda\u015f DP seni kimseye ezdirmez (5 renk), Az laf \u00e7ok i\u015f (5 renk) Rey \u00e7alan\u0131\u2026Mazbata sahtekarl\u0131\u011f\u0131 yapan\u0131\u2026Dayak atan\u0131\u2026UNUTMA Oyunu DP\u2019ye ver, Dedikodu Yok! \u0130\u015fimizi elbirli\u011fiyle bitirelim, Daha ileri, daha kuvvetli bir T\u00fcrkiye i\u00e7in Demokrat Parti reyini hak etti (6 renk) Ba\u015flanan i\u015flerin bitmesi laz\u0131m Kalk\u0131nmaya devam! Reyini Demokrat Partiye ver (5 renk), Geri kalm\u0131\u015f bir devlettik \u0130leri bir d\u00fcnya milleti olduk (5 renk), Daha \u00e7ok i\u015f. \u0130\u015f\u00e7iye refah ve emniyet (3 renk)
1946 ve 1950\u2019de son derece g\u00fczel bir slogana sahip, do\u011fru mesaj\u0131 ileten grafik \u00e7izimli, okuryazar olmayanlar\u0131n bile anlay\u0131p mesaj\u0131n\u0131 akl\u0131nda tutabildi\u011fi “yeter s\u00f6z milletindir” afi\u015finin ba\u015far\u0131s\u0131 \u00fczerine 54 ve 57 se\u00e7imlerinde m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca \u00e7e\u015fitli slogan a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 afi\u015flerin bas\u0131lmas\u0131 yoluna gidilmi\u015ftir. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde afi\u015flemenin yo\u011fun ve i\u015fgal ileti\u015fimi t\u00fcr\u00fcnde kullan\u0131lmas\u0131 usand\u0131r\u0131c\u0131, \u00e7evreyi kirleterek \u00e7irkinlik yaratan, ka\u00e7\u0131nman\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131 insanlar\u0131 etkileme ba\u015far\u0131s\u0131 abart\u0131lm\u0131\u015f bir siyasal halkla ili\u015fkiler arac\u0131 olmu\u015ftur. “Yeter s\u00f6z milletindir” afi\u015finin tarihsel, sosyal, ekonomik arka plan\u0131n\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcne bulundurmaks\u0131z\u0131n halen pek \u00e7ok siyasal parti taraf\u0131ndan \u0131s\u0131t\u0131l\u0131p \u0131s\u0131t\u0131l\u0131p se\u00e7men \u00f6n\u00fcne s\u00fcr\u00fclmesi ise T\u00fcrk siyasal halkla ili\u015fkilerinin kli\u015fe bir gelene\u011fi olmu\u015ftur.<\/span><\/span><\/p>\n

Gazete ilanlar\u0131, el ilanlar\u0131 ve reklamlar<\/strong>
DP ile ilgili gazete ilanlar\u0131 iki karakter ta\u015f\u0131r. \u0130lki DP\u2019nin siyasal halkla ili\u015fkilerinin duyurma i\u015flevini yerine getiren ilanlad\u0131r. \u0130kincisi ise devletin resmi ilanlar\u0131d\u0131r. DP gazete ilanlar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda, siyasal halkla ili\u015fkiler faaliyetlerinde \u00e7e\u015fitli konularda vatanda\u015flar\u0131 bilgilendirmek i\u00e7in el ilanlar\u0131n\u0131 kullanm\u0131\u015ft\u0131r. Parti halkla ili\u015fkilerine katk\u0131da bulunacak etkinliklerin bilet sat\u0131\u015f\u0131 gibi konularda ise reklam ilanlar\u0131na ba\u015fvurmu\u015ftur. Gazete ilanlar\u0131 ve reklamlar aras\u0131ndaki ay\u0131r\u0131c\u0131 fark, faaliyetleri duyurmaya y\u00f6nelik ilanlar parti yay\u0131n organ\u0131 olan gazetelerde s\u0131kl\u0131kla yer al\u0131rken, \u00f6rne\u011fin e\u015fya piyangosu, resmi milli bayramlar i\u00e7in d\u00fczenlenen balo, e\u011flence gibi etkinliklerin reklam ilanlar\u0131 daha yayg\u0131n gazetelerde yer alm\u0131\u015ft\u0131r.
DP gazetelerde faaliyetlerine y\u00f6nelik \u00e7ok de\u011fi\u015fik i\u00e7erikli ilanlar vermi\u015ftir. Bu ilanlar mitinglerin, halk toplant\u0131lar\u0131n\u0131n duyurulmas\u0131ndan, \u00f6rg\u00fctlenmeleri tamamlanan il te\u015fkilat\u0131 haberlerine ve duyurular\u0131na, milletvekili adaylar\u0131n\u0131n halkla tan\u0131t\u0131lmas\u0131n\u0131 ama\u00e7layan “haber” \u015feklinde yaz\u0131lm\u0131\u015f ilanlardan vatanda\u015fa oyunu nas\u0131l kullanmas\u0131 gerekti\u011fini anlatan yaz\u0131lara kadar \u00e7e\u015fitlenmektedir. 10 Eyl\u00fcl 1950 tarihli Zafer\u2019de \u201cDemokrat Partinin Ankaral\u0131lara Te\u015fekk\u00fcr\u00fc\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 haberde oldu\u011fu gibi, haberde DP, Ankara \u0130l \u0130dare Kurulundan belediye se\u00e7imlerinde de \u201cparti adaylar\u0131n\u0131 se\u00e7mek suretiyle y\u00fcksek tevecc\u00fch ve alakas\u0131n\u0131 esirgememi\u015f olan Ankaral\u0131lara ve feragatli \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ndan dolay\u0131 te\u015fkilat mensuplar\u0131na\u201d te\u015fekk\u00fcr edilmi\u015ftir.<\/span><\/span><\/p>\n

<\/span><\/span>Bir di\u011fer \u00f6nemli konu resmi ilanlar\u0131n da\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131d\u0131r. DP iktidara geldikten sonra resmi ilanlar\u0131n da\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131nda kendisini destekleyen ve partisinin yay\u0131n organ\u0131 olarak faaliyet g\u00f6steren gazeteleri g\u00f6zetmeye ba\u015flad\u0131. Bunlara ayr\u0131lan paylar b\u00fcy\u00fcd\u00fc. Resmi ilanlar\u0131n adaletsiz olarak da\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131 ilan pay\u0131 k\u0131s\u0131lan gazeteleri maddi olarak olumsuz etkileyen bir unsur oldu\u011fu i\u00e7in DP tepki g\u00f6rd\u00fc. Bu ilanlar\u0131n baz\u0131lar\u0131 sadece parti \u00fcyelerine de\u011fil se\u00e7menlere de y\u00f6nelik bir halkla ili\u015fkiler faaliyeti olarak ele al\u0131nabilir.
DP fon toplamak i\u00e7in d\u00fczenledi\u011fi e\u015fya piyangosu biletlerini satmak, resmi bayramlarda d\u00fczenledi\u011fi balo ve e\u011flencelere vatanda\u015flar\u0131n gelmesini sa\u011flamak gibi ama\u00e7larla gazetelere \u00e7e\u015fitli reklamlar vermi\u015ftir.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Demokrat Parti taraf\u0131ndan yap\u0131lan yay\u0131nlar<\/strong>
DP iktidara geldi\u011finde yapt\u0131\u011f\u0131 icraatlar\u0131n tan\u0131t\u0131m\u0131n\u0131 yapmak i\u00e7in se\u00e7im kampanyas\u0131 \u00f6ncesinde bir\u00e7ok konuda farkl\u0131 kitlelere y\u00f6nelik bro\u015f\u00fcr -kitaplar bast\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. 1954 se\u00e7imlerinde Kalk\u0131nan T\u00fcrkiye, Horalar\u0131m\u0131z\u0131 Ad\u0131m Ad\u0131m Geziyoruz, Hangisi Bulunmaz Nimet, Sa\u011flam Dima\u011f Sa\u011flam V\u00fccutta bulunur, Bayar\u2019\u0131n Amerika Seyahati, Gen\u00e7 Demokratlar ve Esaslar\u0131 gibi ba\u015fl\u0131klar ta\u015f\u0131yan bas\u0131l\u0131 yay\u0131nlar da\u011f\u0131tm\u0131\u015flard\u0131r. Ayr\u0131ca DP Diyanet \u0130\u015fleri yoluyla \u0130slam Dini, \u0130slam M\u00fctefekkirleri ile Garp M\u00fctefekkirleri aras\u0131nda Mukayese, Kutsi Hadis, \u0130lahi Hadiseler, Hutbe, Radyoda Dini ve Ahlaki Konu\u015fmalar gibi dini konularda 20 tane kitap yay\u0131nlam\u0131\u015ft\u0131r. <\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Fon toplama (Fund raising)<\/strong>
Daha \u00f6nceleri E\u015fya Piyangosu ve \u00fcyelik aidat\u0131 yoluyla para toplayan DP, iktidara geldi\u011finde fon toplamay\u0131 toplumu ilgilendiren \u00f6nemli konularda yapmaya ba\u015flad\u0131. \u00d6rne\u011fin, Celal Bayar taraf\u0131ndan “ana davam\u0131z” diye nitelenen Bulgaristan\u2019da bask\u0131 alt\u0131ndaki vatanda\u015flar\u0131n T\u00fcrkiye\u2019ye getirilmesi ve bu g\u00f6\u00e7menlere hayatlar\u0131na ba\u015flayacak paran\u0131n sa\u011flanmas\u0131 i\u00e7in fon toplanm\u0131\u015ft\u0131. Fon toplama sel ve deprem gibi felaketlerde de kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. <\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Demokrat Parti\u2019nin muhalefete kar\u015f\u0131 faaliyetleri<\/strong>
DP\u2019nin \u00e7ok partili hayata ge\u00e7i\u015f tamamland\u0131ktan sonra pek \u00e7ok farkl\u0131 parti kurulmu\u015f olsa bile en \u00f6nemli rakibi g\u00fc\u00e7l\u00fc CHP\u2019dir. Daha sonra bu muhalefette ikinci s\u0131rada kendi i\u00e7inden \u00e7\u0131kan m\u00fcstakil demokratlar grubunun kurdu\u011fu Millet Partisi gelir. DP kendi icraatlar\u0131n\u0131 anlat\u0131rken “\u00f6teki” haline getirdi\u011fi eski iktidar sahibi CHP\u2019nin yanl\u0131\u015fl\u0131klar\u0131na vurgu yapm\u0131\u015f, cephele\u015fmeyi te\u015fvik ederek, di\u011ferini “soyguncu, onursuz, h\u0131rs\u0131z” olarak nitelerken kendisinin bunun tezat\u0131 olarak “d\u00fcr\u00fcst, yeni, vatanda\u015f yanl\u0131s\u0131” \u00f6zelliklerini tan\u0131mlam\u0131\u015f ve halk\u0131n oyunda in\u015fa etmi\u015ftir.
DP iktidar\u0131nda CHP\u2019ye kar\u015f\u0131 faaliyetlerle ilgili olarak en \u00e7ok kullan\u0131lan ara\u00e7 bas\u0131nd\u0131r.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Demokrat Parti\u2019nin kendi i\u00e7indeki muhalefet<\/strong>
1954\u2019den sonra DP\u2019nin giderek zor duruma d\u00fc\u015fmesi, parti i\u00e7ine de yans\u0131m\u0131\u015ft\u0131r. Fuat K\u00f6pr\u00fcl\u00fc, Fevzi L\u00fctfi Karaosmano\u011flu, Fethi \u00c7elikba\u015f, Feridun Ergin, M\u00fckerrem Sarol gibi \u00f6nemli isimler parti y\u00f6netimine 6-7 Eyl\u00fcl olaylar\u0131 nedeniyle sert ele\u015ftiriler y\u00f6nelttiler. Bu krize, Ekim 1955\u2019te ikincisi eklendi. Baz\u0131 DP\u2019liler yaz\u0131lar\u0131ndan dolay\u0131 mahkum edilen gazeteciler i\u00e7in ispat hakk\u0131 istediler. \u0130spat hakk\u0131 isteyen milletvekillerinden dokuzu 15 Ekimde partiden ihra\u00e7 edildi. Bunun \u00fczerine 10 milletvekili de istifa etti. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc kriz H\u00fcseyin \u00c7orak\u00e7\u0131o\u011flu\u2019nun \u0130ktisat ve Ticaret Bakan\u0131 S\u0131tk\u0131 Y\u0131rcal\u0131 hakk\u0131nda gensoru \u00f6nergesi vermesiyle DP meclis grubunda ortaya \u00e7\u0131kt\u0131 ve h\u00fck\u00fcmet krizine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc. B\u00fct\u00fcn kabine toptan istifa etti. Menderes k\u00fcrs\u00fcye \u00e7\u0131karak “kaderimi sizin oylar\u0131n\u0131za terk ediyorum” konu\u015fmas\u0131n\u0131 yapt\u0131. Bu konu\u015fma \u00e7ok etkili oldu. G\u00f6r\u00fc\u015fmelerin yeterli oldu\u011fu y\u00f6n\u00fcnde bir \u00f6nerge sunularak kabul edildi. Menderes i\u00e7in g\u00fcvenoyuna ge\u00e7ildi ve b\u00fcy\u00fck bir oy \u00e7o\u011funlu\u011fu elde edildi. Menderes k\u00fcrs\u00fcye \u00e7\u0131karak “arslanlar gibi insanlars\u0131n\u0131z, siz isterseniz hilafeti bile getirirsiniz size lay\u0131k olmaya \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131m” diyerek \u00fcnl\u00fc konu\u015fmas\u0131n\u0131 yapt\u0131.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Demokrat Parti\u2019nin se\u00e7menle ili\u015fkileri<\/strong>
DP\u2019nin se\u00e7menle ili\u015fkileri icraatler, ekonomik-siyasal politikalar, in\u015faatlar, kalk\u0131nma, d\u0131\u015f politika konular\u0131yla s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmam\u0131\u015f, ayn\u0131 zamanda \u00f6zel olarak sahnelenen olaylar, halk\u0131 cephele\u015fmeye sevkeden kampanyalar, radyonun partizanca kullan\u0131m\u0131yla dikkat \u00e7ekici \u00f6zellikler sergilemektedir.
DP se\u00e7menin tam deste\u011fini sa\u011flayarak iktidara gelmekten memnun olarak icraatlar\u0131na ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Yapt\u0131\u011f\u0131 her \u015feyi halk\u0131n kendisini bunlar\u0131 yapmas\u0131 i\u00e7in se\u00e7ti\u011fi sunumuyla me\u015frula\u015ft\u0131rmaktad\u0131r. DP\u2019nin se\u00e7menle halkla ili\u015fkilerindeki muhalefete d\u00fc\u015fmanl\u0131k ve DP\u2019ye ise ba\u011fl\u0131l\u0131k yaratma giri\u015fimleri devam etmektedir. O d\u00f6nemde d\u00fc\u015fmanl\u0131k sebebi bulmak pek de zor de\u011fildi. Sadece halk\u0131n yoksulla\u015fmas\u0131na neden olmak de\u011fil ayn\u0131 zamanda kom\u00fcnizme sempati duymak, kom\u00fcnist propaganda yapmak, bu t\u00fcr ki\u015filerle ya da kurumlarla ba\u011flant\u0131l\u0131 olmak da d\u00f6nemin tarihsel ko\u015fullar\u0131 i\u00e7inde d\u00fc\u015fman bir cepheden say\u0131lmak i\u00e7in yeterliydi. <\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u0130nan\u00e7 istismar\u0131n\u0131n yayg\u0131nla\u015fmas\u0131<\/strong>
DP\u2019nin kendini takip eden siyasal partilerin ve hatta CHP gibi partilerin se\u00e7im s\u00fcrecinde ve se\u00e7im sonras\u0131 oy toplamak i\u00e7in kulland\u0131klar\u0131 halkla ili\u015fkileri stratejilerinden biri de, Anadolu insan\u0131n\u0131n dini inan\u00e7 ve duygular\u0131n\u0131 istismar\u0131n\u0131n temellerini atmak, politikada ve kamu ya\u015fam\u0131nda dinin yeniden merkeze getirmek olmu\u015ftur. Bu ba\u011flamdaki halkla ili\u015fkilerinde DP T\u00fcrk\u00e7e ezan\u0131 tekrar Arap\u00e7aya d\u00f6nd\u00fcrm\u00fc\u015f, okullarda din dersini koydurmu\u015f, imam hatip okullar\u0131n\u0131n say\u0131s\u0131n\u0131 art\u0131rm\u0131\u015f, Anadolu\u2019da yo\u011fun bir \u015fekilde camilerin in\u015fa edilmesi ve tarikatlar\u0131n kuran kurslar\u0131 a\u00e7mas\u0131 ve yay\u0131lmas\u0131na katk\u0131da bulunmu\u015ftur (Sherwood, 1967; Stokey, 1992; Dodd, 1992). \u0130ktidarlar\u0131n\u0131n ilk kanunlar\u0131ndan biri 16 Haziran 1950\u2019de ezan\u0131n Arap\u00e7a okunmas\u0131 yasa\u011f\u0131n\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131 olmu\u015ftur. B\u00f6ylece kendilerini destekleyen kitleye liderler de\u011fil ama ta\u015fra \u00f6rg\u00fctlenmelerindeki DP\u2019li y\u00f6neticilerin verdi\u011fi \u00e7ok \u00f6nemli bir s\u00f6z yerine getirilmi\u015f oldu. 1950\u2019den sonra her cuma sabah Ankara Radyosundan Kuran yay\u0131n\u0131 ba\u015flam\u0131\u015f. Yine ayn\u0131 y\u0131l, radyoda buna mevlit yay\u0131nlar\u0131 eklenmi\u015ftir. Kuran kurslar\u0131, Arap\u00e7a tedrisat ve tarikat faaliyetlerine g\u00f6z yuman bir ortam olu\u015fmu\u015f, \u0130slamc\u0131 \u00e7\u0131kar \u00e7evrelerinden muhalefeti \u2019\u2019CHP Frenk me\u015freplerin partisidir” diyen din merkezli yaz\u0131lar artm\u0131\u015ft\u0131r (Cem, 1999: 343). Bu tarz halkla ili\u015fkiler 1950 se\u00e7im \u00f6ncesindeki k\u00fc\u00e7\u00fck kongrede s\u00f6z alan Fuat K\u00f6pr\u00fcl\u00fc\u2019n\u00fcn \u201cBu imanl\u0131lar\u0131n, imans\u0131zlara kar\u015f\u0131 bir m\u00fccadelesidir\u201d beyan\u0131 Anadolu insan\u0131n\u0131 birbirine d\u00fc\u015fman yapan faaliyetlerin en belirgin ifadelerinden biridir.
Dini inan\u00e7la ilgili halka ili\u015fkilerinde, DP kamuoyuna s\u00f6zler vermeye devam etmi\u015ftir. \u00d6rne\u011fin 1957 se\u00e7imlerindeki halkla ili\u015fkiler kampanyalar\u0131nda 7 y\u0131lda 15 bin cami kurduklar\u0131n\u0131, din adam\u0131 yeti\u015ftirmek i\u00e7in yeni dini okullar a\u00e7acaklar\u0131n\u0131, \u0130stanbul\u2019u ikinci K\u00e2be yapacaklar\u0131n\u0131, her fabrika bacas\u0131n\u0131n yan\u0131nda bir de minare dikeceklerini yaym\u0131\u015flard\u0131r. Baz\u0131 DP konu\u015fmac\u0131lar\u0131 Kuran\u2019dan ayetler okumu\u015flar ve e\u011fer dini \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc korumak istiyorlarsa, halka kafir Cumhuriyet\u00e7ilere oy vermemelerini s\u00f6ylemi\u015flerdir (20 Ekim 1957 Cumhuriyet, 23 Ekim 1957 Zafer; Menderes, Adana ve Konya\u2019da). Camilerde \u201cse\u00e7im namazlar\u0131\u201d d\u00fczenlenmi\u015ftir. Baz\u0131 hocalar peygamberin Ba\u015fbakana r\u00fcyas\u0131nda g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc ve \u00fclkeyi y\u00f6netmesi i\u00e7in ona devletin m\u00fchr\u00fcn\u00fc verdi\u011fi \u201chavadisini\u201d yaym\u0131\u015flard\u0131r. Baz\u0131 hocalar da aile soyad\u0131 yasas\u0131n\u0131 ele\u015ftirmi\u015fler ve CHP\u2019nin Allah\u2019\u0131n ad\u0131n\u0131 “tanr\u0131” diye de\u011fi\u015ftirerek g\u00fcnah i\u015flediklerini ve Allah”a kar\u015f\u0131 geldiklerini \u00f6ne s\u00fcrm\u00fc\u015flerdir. Baz\u0131lar\u0131 CHP vekillerinin mason olduklar\u0131n\u0131 iddia etmi\u015flerdir (Zafer, Ekim 19, 1957 (Koraltan Kocaeli\u2019de; Cumhuriyet, 6, 9, 10, 19, 21, 30 Ekim 1957; Ulus, Ekim 10, 17, 1957; D\u00fcnya, Ekim 5, 1957). <\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Din dersi e\u011fitimi
<\/strong>Nal\u2019\u0131 belirtti\u011fi gibi (2005) din dersi e\u011fitimindeki ilk tavizler CHP iktidar\u0131nda verilmi\u015ftir. 1948-49 \u00f6\u011fretim y\u0131l\u0131ndan itibaren, CHP\u2019nin de\u011fi\u015fen din siyaseti \u00e7er\u00e7evesinde ilkokullara se\u00e7meli din dersleri konulmu\u015ftur. DP taraf\u0131ndan getirilen din derslerinin okullarda verilmesine ili\u015fkin kanunda \u201cT\u00fcrk \u00e7ocuklar\u0131, di\u011fer ihtiya\u00e7lar\u0131 oldu\u011fu gibi, di\u011fer ihtiya\u00e7lar\u0131na da cevap vermek \u00fczere, ilkokullarda din \u00f6\u011fretiminin yap\u0131lmas\u0131 ve bu derslerin di\u011fer dersler aras\u0131na al\u0131nmas\u0131 uygun g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr\u201d denmektedir. Program d\u0131\u015f\u0131 okutulan bu dersler, 1950\u201351 ders y\u0131l\u0131ndan itibarense se\u00e7meli olmakla birlikte programa dahil edildi. 1951-52 ders y\u0131l\u0131ndan itibaren de \u00f6\u011fretmen okullar\u0131n\u0131n ikinci devrelerinin bir ve ikinci s\u0131n\u0131flar\u0131na haftada birer saat olmak \u00fczere zorunlu din dersi konuldu (Bolay ve T\u00fcrk\u00f6ne, 1995). 5-14 \u015eubat 1953 tarihleri aras\u0131nda d\u00fczenlenen Be\u015finci Milli E\u011fitim \u015euras\u0131\u2019n\u0131n temel konular\u0131ndan birisini ilkokullardaki din e\u011fitimi olu\u015fturuyordu. Milli E\u011fitim Bakan\u0131 \u0130leri Devletin okullarda din dersi okutmak suretiyle ayn\u0131 zamanda gericilikle de m\u00fccadele etti\u011fini ileri s\u00fcr\u00fcyordu (Parmaks\u0131zo\u011flu,1966:30). <\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u0130mam hatip okullar\u0131 ve kuran kurslar\u0131<\/strong>
1949 y\u0131l\u0131nda on il merkezinde on ay s\u00fcreli imam hatip kurslar\u0131 a\u00e7\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. DP d\u00f6neminde kurslar, birinci devresi d\u00f6rt, ikinci devresi \u00fc\u00e7 y\u0131l olan yedi y\u0131ll\u0131k imam hatip okullar\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f ve say\u0131lar\u0131 1951 y\u0131l\u0131nda yediye ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131. Bu okullar DP\u2019nin dinsel muhalefetinin muhatab\u0131 olan kesim taraf\u0131ndan b\u00fcy\u00fck sevin\u00e7le kar\u015f\u0131lanm\u0131\u015f, parasal olarak desteklenmi\u015f, binalar\u0131 yapt\u0131r\u0131lm\u0131\u015f \u00e7e\u015fitli gereksinmeleri kar\u015f\u0131lanm\u0131\u015ft\u0131r (Bolay ve T\u00fcrk\u00f6ne 1995:135). DP\u2019nin bu okullar\u0131 a\u00e7ma gerek\u00e7esi ayd\u0131n din adamlar\u0131 yeti\u015ftirmektir. Tevfik \u0130leri valiliklere genelge g\u00f6ndererek baz\u0131 yerlerde cahil ki\u015filerin okul \u00e7a\u011f\u0131ndaki \u00e7ocuklara mahalle mekteplerinde yasalara ayk\u0131r\u0131 olarak Arap harfleriyle e\u011fitim verdiklerine i\u015faret ederek yasal i\u015flem talep ediyordu. Bu durum y\u00f6netim taraf\u0131ndan somut olarak ortaya konunca Arap harfleriyle e\u011fitimi \u00f6nlemek amac\u0131yla e\u011fitim kurumlar\u0131ndaki din derslerine ayd\u0131n din adam\u0131 yeti\u015ftirilmesi gerek\u00e7esiyle imam-hatip kurslar\u0131 a\u00e7\u0131ld\u0131.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Olay sahneleme: 6-7 Eyl\u00fcl olaylar\u0131<\/strong>
6-7 Eyl\u00fcl olaylar\u0131, 1955 y\u0131l\u0131nda DP\u2019nin iktidarda ge\u00e7irdi\u011fi s\u0131k\u0131nt\u0131l\u0131 d\u00f6neme gelen ele\u015ftirilerden ka\u00e7\u0131nmak \u00fczere sahnelenmi\u015f ancak sonu ba\u015far\u0131s\u0131z olmu\u015f bir olay sahneleme (pseudo-event) olarak ele al\u0131nabilir. Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn Selanik\u2019teki evinin yak\u0131n\u0131ndaki T\u00fcrk Konsoloslu\u011funun bombaland\u0131\u011f\u0131 haberi al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda A. Menderes, hemen olay\u0131n radyodan yay\u0131nlanmas\u0131 i\u00e7in talimat verdi. Ayn\u0131 saatlerde DP yanl\u0131s\u0131 \u0130stanbul Ekspres gazetesi ikinci bask\u0131ya ge\u00e7ti. Bu iki binan\u0131n hasar ald\u0131\u011f\u0131 haberi verildi. K\u0131br\u0131s T\u00fcrkt\u00fcr Cemiyetinin \u00f6rg\u00fctledi\u011fi b\u00fcy\u00fck gruplar Taksime do\u011fru y\u00fcr\u00fcmeye ba\u015flad\u0131lar. Taksim ve Beyo\u011flu\u2019ndaki d\u00fckkanlara sald\u0131rarak yakmaya, y\u0131kmaya ve ya\u011fmalamaya ba\u015flad\u0131lar. Ermeni, Yahudi, Rum ve baz\u0131 T\u00fcrk vatanda\u015flar\u0131n\u0131n evleri ve mallar\u0131 talan edildi canlar\u0131na kast edildi. 73 kilise, 8 ayazma, 1 havra, 2 manast\u0131r, 4340 d\u00fckkan, 110 otel-restoran, 27 eczane, 21 fabrika, 3 Rum gazetesi, 5 Rum kul\u00fcb\u00fc, 2600 ev, 52 Rum ve 8 Ermeni okulu ve pek mezar talan edildi. Bu korkun\u00e7 olay Ankara ve \u0130zmir\u2019e de s\u0131\u00e7rad\u0131. Ancak en \u015fiddetli g\u00f6steri \u0130stanbul \u0130stiklal Caddesinde meydana geldi. \u0130zmir\u2019de Yunan pavyonu ve Yunanistan Konsoloslu\u011fu yak\u0131ld\u0131. 14 ev, 6 d\u00fckkan, 1 pansiyon, 1 kilise ve \u0130ngiliz K\u00fclt\u00fcr Merkezi tahrip edildi. <\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Demokrat Parti\u2019nin medyayla ili\u015fkileri<\/strong>
Bas\u0131nla ili\u015fkiler<\/strong><\/em>
Albayrak\u2019\u0131n belirtti\u011fi gibi (2004) DP\u2019nin 1949 y\u0131l\u0131nda Zafer\u2019in kurulu\u015funa kadar, kendine ait bir yay\u0131n organ\u0131 olmamas\u0131na kar\u015f\u0131n, Vatan, Cumhuriyet, Zafer, Kuvvet, Yeni Sabah, Son Posta, gibi gazetelerce desteklenmi\u015ftir. DP\u2019nin 1950 Temmuzunda kabul etti\u011fi bas\u0131n yasas\u0131 ile bas\u0131n nispeten daha olumlu ko\u015fullara kavu\u015fur. Gazete, dergi \u00e7\u0131kartmak i\u00e7in bildirimde bulunman\u0131n yeterli olmas\u0131, gazete sahiplerine ceza verilmesinin kald\u0131r\u0131lmas\u0131, ad\u0131 k\u00f6t\u00fcye \u00e7\u0131km\u0131\u015f ki\u015filerin bas\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 engelleyen maddenin \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131, bas\u0131n davalar\u0131n\u0131n \u00f6zel mahkemelerde g\u00f6r\u00fclmesi olarak say\u0131lmaktad\u0131r. Sendika kurma hakk\u0131, sosyal g\u00fcvenlik, k\u0131dem tazminat\u0131, i\u015f s\u00f6zle\u015fmesi, DP iktidar\u0131n\u0131n bas\u0131nla ilgili getirdi\u011fi olumlu yeniliklerdir.
DP iktidar\u0131n\u0131n daha ilk aylar\u0131ndan ba\u015flayarak Ulus Gazetesi\u2019nde Ratip Tahir Burak\u2019\u0131n, h\u00fck\u00fcmet \u00fcyelerini dans\u00f6z, hayvan ve daha ba\u015fka yarat\u0131klar \u015feklinde ele\u015ftiren karikat\u00fcrlerinin yay\u0131nlanmas\u0131 ise, ba\u015fta Menderes olmak \u00fczere DP\u2019lileri \u00e7ileden \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r. B\u00fct\u00fcn \u015fim\u015fekleri \u00fczerine toplayan Ulus Gazetesi, iktidar taraf\u0131ndan s\u0131k\u0131 bir izlemeye al\u0131narak; H\u00fcseyin Cahit \u201cG\u00f6z Kapal\u0131 Oy Verme\u201d, Fatih R\u0131fk\u0131 da \u201c\u00c7etecilik\u201d yaz\u0131lar\u0131ndan dolay\u0131 mahkemeye verildilerse de (Ulus 25 Nisan 1951), bu gazeteciler, yarg\u0131lama sonucunda beraat ettiler (Ulus 3 May\u0131s 1951). Ancak DP iktidar\u0131n\u0131n bas\u0131nla ili\u015fkisi giderek k\u00f6t\u00fcle\u015fti. 1952 y\u0131l\u0131ndan itibaren yasaya getirilen ek maddelerle bas\u0131n\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ortam\u0131 olduk\u00e7a daralt\u0131ld\u0131. \u0130ktidarlar\u0131n\u0131n ilk y\u0131llar\u0131ndan itibaren Ba\u015fta Ulus olmak \u00fczere, baz\u0131 gazetelerin yazarlar\u0131 hakk\u0131nda dava a\u00e7ma giri\u015fiminde bulundular. H\u00fcseyin Cahit Yal\u00e7\u0131n bu gazetecilerin ba\u015f\u0131nda gelmektedir. Yal\u00e7\u0131n, 25 \u015eubat 1951 tarihindeki \u201cT\u00fcrk Milleti daha iyisine lay\u0131kt\u0131r..\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 yaz\u0131s\u0131nda, h\u00fck\u00fcmetin tinsel ki\u015fili\u011fine hakaret etti\u011fi gerek\u00e7esiyle, mahkemeye verildi (Ulus 14 Nisan 1951). Yeni maddelerle getirilen bask\u0131 ve s\u0131n\u0131rlamalar s\u0131ras\u0131nda, \u00d6rne\u011fin Safa K\u0131l\u0131\u00e7o\u011flu (Yeni Sabah) 1954 de halk\u0131 k\u0131\u015fk\u0131rtmaktan alt\u0131 ay hapse mahkum edildi. Ba\u015fbakan Menderesi ele\u015ftirdi\u011fi i\u00e7in 79 ya\u015f\u0131ndaki H\u00fcseyin Cahit Yal\u00e7\u0131n hapse at\u0131ld\u0131.
Bas\u0131nla ili\u015fkileri d\u00fczeltmeye y\u00f6nelik \u00e7abalara ra\u011fmen DP\u2019nin bas\u0131na e\u015fitlik\u00e7i davranmamas\u0131 olumsuz sonu\u00e7lar do\u011furmaya devam etti. 5 Temmuz 1952 tarihinde Ulusi ile ayn\u0131 binada yer alan CHP ar\u015fivinin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn yanmas\u0131yla sonu\u00e7lanan ve gazete taraf\u0131ndan \u201ckundaklanma\u201d olarak nitelendirilen yang\u0131n \u00e7\u0131kt\u0131 (Ulus 6 Temmuz 1952). Gazetecilere y\u00f6nelik bask\u0131lar artarak devam etti. Yusuf Ziya Ademhan, Selami Akp\u0131nar, C\u00fcneyt Arcay\u00fcrek, Cemil Sait Barlas, Beyhan Cenk\u00e7i, Bedii Faik, Tar\u0131k Hakululu, Naim Tiral\u0131, Kemal Toker, Cemalettin \u00dcnl\u00fc, Oktay Verel, B\u00fclent Ecevit gibi gazeteciler g\u00f6zalt\u0131na al\u0131nd\u0131, hapis yatt\u0131 (Alemdar, 2001).
1954 y\u0131l\u0131nda Millet Partisi\u2019nin kapat\u0131lmas\u0131na tepki g\u00f6sterdi\u011fi bahanesiyle, CHP\u2019nin geri kalan mallar\u0131na da el konulmu\u015f, Ulus Gazetesi ve matbaas\u0131 hazineye devredilerek, iktidar\u0131n en \u00e7ok \u015fikayet\u00e7i oldu\u011fu bu yay\u0131n organ\u0131 susturulmak istenmi\u015fti.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

B\u00fct\u00fcn bu geli\u015fmelerin akabinde haz\u0131rlanan yeni bas\u0131n kanunu gazete sahipleri, ba\u015fyazar, yaz\u0131 i\u015fleri m\u00fcd\u00fcrleri, makale yazarlar\u0131 ve siyasi muhabirler i\u00e7in y\u00fcksekokul mezunu olma \u015fart\u0131 getirildi. B\u00f6ylece b\u00fct\u00fcn gazetecilerin e\u011fitimlerini tamamlamas\u0131, gazetelerin ise bunu beyan eden belgeleri ilgili mercilere vermesi durumu do\u011fdu. \u0130ktidar, siyasi ve ekonomik bunal\u0131m\u0131n giderek artmas\u0131 \u00fczerine, yaln\u0131zca bas\u0131na k\u0131s\u0131tlamalar getirmekle kalmayacak, ayn\u0131 zamanda miting ve g\u00f6sterileri engelleyici nitelik ta\u015f\u0131yan \u201cToplant\u0131lar ve G\u00f6steri Y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015fleri\u201d hakk\u0131ndaki 6761 say\u0131l\u0131 yasay\u0131, 27 Haziran 1956 tarihinde kabul edecekti.
Ard\u0131ndan bask\u0131n\u0131n bir ba\u015fka \u015fekli gazete ka\u011f\u0131d\u0131na b\u00fcy\u00fck bir zam yapma ve gazetelerin sayfa say\u0131s\u0131yla boyutunun s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmas\u0131yla geldi. DP kendisini ele\u015ftiren muhalif bas\u0131n \u00fczerinde, genel se\u00e7imlere birka\u00e7 ay kala \u00e7ok s\u0131k bir denetim kurmu\u015ftur. Se\u00e7imler s\u0131ras\u0131nda muhalif bas\u0131n\u0131n ka\u011f\u0131t, m\u00fcrekkep bulma bulmas\u0131 zorla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131. Bunun en \u00f6nemli nedeni ise, \u00f6zellikle Ba\u015fbakan ve h\u00fck\u00fcmet \u00fcyelerinin 1957 genel se\u00e7imlerindeki oy kayb\u0131ndan bas\u0131n\u0131 sorumlu tutmalar\u0131d\u0131r.
Bas\u0131nla DP ili\u015fkisinde \u00e7at\u0131\u015fma ve sorun yaratan \u00f6nemli bir konu ise resmi ilanlar meselesidir. Do\u011fal olarak resmi ilanlar gazetelerin en \u00f6nemli gelir kaynaklar\u0131d\u0131r. Bu gelirler gazetelerin ya\u015famas\u0131nda hayatidir. DP ise resmi ilanlar\u0131n da\u011f\u0131t\u0131m\u0131 konusunda kendi yanda\u015f\u0131 olan gazeteleri kay\u0131rma yoluna gitmi\u015ftir.
B\u00f6ylelikle, 1960 y\u0131l\u0131 May\u0131s ay\u0131na gelindi\u011fi zaman, art\u0131k \u00f6zg\u00fcr bir bas\u0131n olmak bir yana, bas\u0131n diye bir \u015feyden s\u00f6z etmek bile olanaks\u0131z g\u00f6r\u00fcn\u00fcyordu. Zira gazeteler, g\u00fcnl\u00fck g\u00f6revlerini bile yapmaktan al\u0131konularak, etkisiz duruma getirilmi\u015f, yada \u00e7o\u011fu kapat\u0131lm\u0131\u015f bulunuyordu.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Radyo ve Vatan Cephesi<\/em><\/strong>
DP 1957 se\u00e7imlerini kazanmas\u0131na ra\u011fmen oylar\u0131 muhalefetin toplam oylar\u0131ndan daha azd\u0131. Muhalefet birle\u015ferek g\u00fc\u00e7lenme aray\u0131\u015f\u0131na girdi. Ba\u015fbakan Menderes 12 Ekim 1958 tarihinde DP Manisa il \u00f6rg\u00fct\u00fcnde yapt\u0131\u011f\u0131 konu\u015fmada DP\u2019ye kar\u015f\u0131 kin ve husumet cephesi olu\u015ftu\u011funu bu cepheye kar\u015f\u0131 bir “Vatan Cephesi” kurman\u0131n gereklili\u011finden s\u00f6z etti. DP \u0130ktidar\u0131, vatanda\u015f\u0131n pop\u00fcler en b\u00fcy\u00fck e\u011flencesi radyoyu Vatan Cephesi\u2019nin propaganda arac\u0131 olarak kullanmaya karar verdi. Vatan cephesine kat\u0131lanlara ili\u015fkin uzun isim listeleri devlet radyosundan yay\u0131nland\u0131. Bu listelerde \u00f6lm\u00fc\u015f insanlar, bebekler, isminin orada okundu\u011fundan habersiz ki\u015filer vard\u0131. Vatan cephesine ili\u015fkin propaganda sadece radyo ile s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmam\u0131\u015f haftal\u0131k olarak yay\u0131nlanan ve o haftan\u0131n iktidar\u0131 ilgilendiren olumlu haberlerin yer ald\u0131\u011f\u0131, Vatan Cephesi ad\u0131nda y\u00f6resel propaganda gazeteleri yay\u0131nlanmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131 (Z\u00fcrcher, 1993).
\u00c7ankaya\u2019ya g\u00f6re (2000) DP iktidar\u0131n\u0131n ABD ile artan ili\u015fkileri radyo yay\u0131nlar\u0131na “Unesco Saati”,”T\u00fcrkiye\u2019de Marshall Plan\u0131” ve “Birle\u015fmi\u015f Milletler Saati” gibi programlardan ge\u00e7erek yans\u0131m\u0131\u015ft\u0131r. <\/span><\/span><\/span><\/p>\n

<\/span><\/span>SONU\u00c7<\/strong><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

DP T\u00fcrk siyasal hayat\u0131nda ekonomik, sosyal, siyasal k\u00fclt\u00fcr\u00fcn yeni olu\u015fumlar\u0131 ve d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmlerini, \u00f6nemli siyasasal halkla ili\u015fkiler ba\u015flang\u0131\u00e7lar\u0131n\u0131 temsil etmektedir. DP\u2019nin T\u00fcrk siyasal hayat\u0131 i\u00e7inde yer almas\u0131yla siyasal halkla ili\u015fkilerin dolay\u0131s\u0131yla halk\u0131n g\u00f6n\u00fcll\u00fc kat\u0131l\u0131m\u0131 ve r\u0131zas\u0131n\u0131n imal edilmesi \u00f6nem kazand\u0131. Siyasal halkla ili\u015fkiler faaliyeti olarak planl\u0131 sistemli ve uzun vadeli \u00e7al\u0131\u015fmalar yap\u0131lmaya ba\u015fland\u0131.
\u00c7ok partili sisteme ge\u00e7i\u015fte siyasal halkla ili\u015fkiler belli erozyonlar\u0131 da getirdi. Atat\u00fcrk ve tek parti d\u00f6neminde siyasal halkla ili\u015fkiler belirli ama\u00e7lar do\u011frultusunda devrimin ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 yerine getirmek esas\u0131na dayanmaktayd\u0131. DP\u2019nin kurulmas\u0131 ve \u00e7ok partili siyasal d\u00f6neme girilmesiyle, uluslararas\u0131 siyasal ve ekonomik pazar politikalar\u0131yla desteklenen yeni-toprak a\u011falar\u0131ndan, bankac\u0131lara, t\u00fcccarlardan ve sanayicilere kadar son derece geni\u015f bir \u00f6zel \u00e7\u0131kar \u00e7evresi, giderek yo\u011funla\u015fan bir ikna ve y\u00f6nlendirme gereksinimi duymaya ba\u015flad\u0131. Siyasi rekabet ve \u00e7at\u0131\u015fmalar artt\u0131k\u00e7a, do\u011fal olarak halkla ili\u015fkilerin siyasal alanda kullan\u0131m\u0131 da artmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Yeni-liberal politikalar yayg\u0131nla\u015fana dek, \u00f6zel \u015firket bi\u00e7iminde olu\u015fturulan ve kurumsalla\u015farak siyasal alanda i\u015f yapan profesyonel halkla ili\u015fkiler ortaya \u00e7\u0131kmam\u0131\u015ft\u0131r.
DP\u2019nin iktidardaki y\u0131llar\u0131ndaki halkla ili\u015fkiler faaliyetleri do\u011fal olarak y\u00fcr\u00fctme ara\u00e7lar\u0131n\u0131 elinde tutman\u0131n yan\u0131 s\u0131ra o zamana kadar uygulad\u0131\u011f\u0131 halkla ili\u015fkiler stratejileriyle elde etti\u011fi g\u00fcc\u00fc destekleyen bir karaktere sahip olacakt\u0131r. Bu d\u00f6nemde DP radyo gibi daha \u00f6nce s\u0131n\u0131rl\u0131 olarak kullanabildi\u011fi pop\u00fcler kitle ileti\u015fim ara\u00e7lar\u0131n\u0131 kendi yay\u0131n organ\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Ayr\u0131ca Zafer gibi kendi yay\u0131n organ\u0131 olarak \u00e7al\u0131\u015fan bas\u0131nla beraber k\u00fc\u00e7\u00fck yerel gazetelere de destek vererek faaliyetlerine devam etmi\u015ftir. DP muhalefet d\u00f6neminde kendisine destek veren bas\u0131n\u0131n r\u00fczgar\u0131n\u0131 arkas\u0131na alarak kamuoyu nezdinde g\u00f6r\u00fc\u015flerini aktarm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak iktidara gelmesinden k\u0131sa bir s\u00fcre sonra bas\u0131n\u0131n deste\u011fini giderek kaybetmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Bu nedenle iktidar\u0131n sundu\u011fu olanaklarla kendi propagandas\u0131 i\u00e7in G\u00fcne\u015f Matbaac\u0131l\u0131k ve Ne\u015friyat T\u00fcrk Anonim Ortakl\u0131\u011f\u0131 gibi olu\u015fumlara ba\u015fvurmu\u015ftur. \u0130ki kurulu\u015f kaynaklar\u0131n\u0131n iyi y\u00f6netilememesi nedeniyle 1957 y\u0131l\u0131nda birle\u015fmi\u015flerdir. Bu kurulu\u015flar DP\u2019nin Zafer, Zafer Ak\u015fam Postas\u0131, Yeni K\u00f6yl\u00fc, Havadis gibi gazeteleri yay\u0131nlayarak resmi abonelik, \u00fccretsiz da\u011f\u0131t\u0131m yoluyla kamuoyuna da\u011f\u0131t\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r (Alemdar, 2001). B\u00f6ylece art\u0131k bas\u0131n\u0131n kendilerine sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 destekten mahrum kalan DP parti bizli\u011finin sat\u0131\u015f\u0131 i\u00e7in kendisi taraf\u0131ndan yay\u0131nlanan bu ne\u015friyattan yararlanm\u0131\u015ft\u0131r.
DP\u2019nin halkla ili\u015fkiler \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 kurulu\u015fundan muhalefete, muhalefetten iktidara modern anlamda planl\u0131, sistemli s\u00fcreklilik g\u00f6steren y\u00f6netimsel bir uygulama niteli\u011findedir. Amerika\u2019daki uygulamaya paralel \u015fekilde siyasal halkla ili\u015fkilerin b\u00fct\u00fcn ara\u00e7lar\u0131n\u0131 kullanm\u0131\u015ft\u0131r. Ayr\u0131ca kamuoyunu maniple etmede, se\u00e7men halk\u0131n bilincini y\u00f6netmede, tan\u0131tma ve duyurma faaliyetlerinde T\u00fcrkiye\u2019de ilk \u00f6rnekler vermi\u015flerdir. G\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar uzanan T\u00fcrk siyasal ileti\u015fimde aradan ge\u00e7en k\u0131rk yedi senelik zaman diliminde halen siyasal partiler taraf\u0131ndan strateji ve taktikleri taklit edilmekte, “yeter s\u00f6z milletindir” gibi \u00fcnl\u00fc sloganlar\u0131 se\u00e7im kampanyalar\u0131nda biraz de\u011fi\u015ftirilerek de olsa kullan\u0131lmaktad\u0131r. Bu nedenle de sadece liderleri de\u011fil parti de siyasal hayatta bir mit haline gelmi\u015ftir.
1954 se\u00e7imlerinde, \u00f6zg\u00fcrl\u00fckler ve ekonomik refah \u00fczerine kurulan siyasal halkla ili\u015fkileriyle se\u00e7imlere giren DP se\u00e7imi b\u00fcy\u00fck zaferle kazansa da 1955 de ekonomik plans\u0131zl\u0131k nedeniyle iktisat politikalar\u0131 geri tepmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Zorluklarla birlikte siyasal halkla ili\u015fkilerinde DP liderlerini u\u00e7uruma g\u00f6t\u00fcren stratejiler geli\u015ftirmeye ve taktikler kullanmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6rne\u011fin, 1958 de olacak se\u00e7im bir sene \u00f6ne al\u0131narak kar\u015f\u0131tlar ve muhalifler i\u00e7in ciddi engeller i\u00e7eren bir se\u00e7im yasas\u0131 de\u011fi\u015fikli\u011fi getirilmi\u015ftir. (Tachau ve Good, 1873; McCally, 1956; Karpat, 1962; Turan, 1986). Demokrat Partililer kalk\u0131nma, b\u00fcy\u00fcme ve in\u015faat alan\u0131ndaki icraatlar\u0131 \u00fczerine vurgu yapacak \u015fekilde 1957 se\u00e7imin hemen \u00f6ncesinde yo\u011fun bir hakla ili\u015fkiler g\u00f6sterisine giri\u015fmi\u015flerdir: Yeni fabrikalar\u0131n (Ni\u011fde\u2019de \u00c7imento fabrikas\u0131, Nev\u015fehir\u2019de tekstil fabrikas\u0131, Mudanya\u2019da j\u00fct fabrikas\u0131) , yollar\u0131n, ev projelerinin vs. a\u00e7\u0131l\u0131\u015flar\u0131n\u0131 yapt\u0131lar, Zafer\u2019in yazd\u0131\u011f\u0131 gibi \u00fc\u00e7 ayda 33 end\u00fcstriyel proje ger\u00e7ekle\u015ftirdiler (Zafer gazetesi, 12 A\u011fustos, 1957). Bu t\u00fcr halkla ili\u015fkiler giri\u015fimlerinde beklenen geni\u015f kitlelerin oy vererek kat\u0131lmas\u0131yd\u0131.
\u00d6te yandan siyasal halkla ili\u015fkilerdeki en b\u00fcy\u00fck yanl\u0131\u015fl\u0131k h\u00fck\u00fcmeti kontrol edenlerin kendilerini devlet sanmalar\u0131 ve se\u00e7ilmi\u015f temsilciler yoluyla halk\u0131n, dolay\u0131s\u0131yla devletin iradesini temsil ettiklerini iddia etmeleri ile geldi. Bu durumun olumsuz etkileri kadrola\u015fmaktan radyonun kullan\u0131m\u0131na kadar her alanda kendini g\u00f6sterdi. Di\u011fer \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerde oldu\u011fu gibi radyonun kullan\u0131m\u0131 \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn k\u0131s\u0131tlanmas\u0131 da devletin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc ilkesi gerek\u00e7e g\u00f6sterilerek me\u015frula\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131 (Dodd, 1992; Ahmad, 1994).
Sonu\u00e7 olarak, DP\u201dnin halkla ili\u015fkiler \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 hem muhalefet hem iktidar d\u00f6neminde onlara “ba\u015far\u0131”y\u0131 getirmi\u015ftir demek idealist bir varsay\u0131m olarak kal\u0131r. \u00c7ok partili siyasal hayata ge\u00e7i\u015fte ba\u015far\u0131n\u0131n alt\u0131nda pek \u00e7ok unsur yatar. Bunlardan en \u00f6nemlilerinden biri, DP\u2019nin halkla ili\u015fkilerini bizzat planlayan ve sistematik etkinlikler olarak uygulayan kurucu liderlere ba\u011fl\u0131 olmas\u0131d\u0131r. Ancak sadece kurucu liderler de “ba\u015far\u0131”y\u0131 a\u00e7\u0131klamakta yetersiz kal\u0131r. Bu kurucular\u0131n \u00f6zellikleri de \u00f6nemlidir. DP liderler tak\u0131m\u0131 T\u00fcrkiye\u2019de modern anlamda siyasal halkla ili\u015fkiler yokken bat\u0131daki \u00f6rnekleri takip etmi\u015f ve uygulanmas\u0131 i\u00e7in \u00e7aba g\u00f6stermi\u015flerdir. Elbette bu \u00e7aba d\u00f6nemin tarihsel ko\u015fullar\u0131 m\u00fckemmel bir zemin haz\u0131rlamasayd\u0131 ba\u015far\u0131l\u0131 olamazd\u0131. Yine varolan pek \u00e7ok partide lider olmayan liderlerin siyasal halkla ili\u015fkilerin sihirli de\u011fne\u011fi dokundurularak parlat\u0131larak pazarlanmas\u0131 yerine DP\u2019de birden fazla ve uyum i\u00e7inde \u00e7al\u0131\u015fan liderler grubunun herhangi bir ileti\u015fim ya da halkla ili\u015fkiler birimi olmaks\u0131z\u0131n veya d\u0131\u015far\u0131dan bu i\u015flevleri ger\u00e7ekle\u015ftiren biri tutulmaks\u0131z\u0131n i\u015f g\u00f6rmesini a\u00e7\u0131klamaktad\u0131r.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Kaynak: \u0130leti\u015fim kuram ve ara\u015ft\u0131rma dergisi, Say\u0131 24 K\u0131\u015f-Bahar 2007, s.111-128
<\/em>
<\/span>KAYNAK\u00c7A<\/strong>
Ahmad, F. (1994). Demokrasi S\u00fcrecinde T\u00fcrkiye (1945-1980), \u0130stanbul:Hil.
Albayrak, M. (2004). T\u00fcrk Siyasi Tarihinde Demokrat Parti (1946-1960). Ankara: Phoenix.
Alemdar K. (2001). \u0130leti\u015fim ve Tarih. (1.bask\u0131) Ankara:\u00dcmit.
Bolay ve T\u00fcrk\u00f6ne. (1995). Din E\u011fitimi Raporu. Ankara: Diyanet Vakf\u0131 Yay\u0131nlar\u0131.
Cem, \u0130smail (1999). T\u00fcrkiye\u2019de Geri Kalm\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131n Tarihi, \u0130stanbul: Can yay\u0131nlar\u0131.
\u00c7ankaya, \u00d6. (2000). “T\u00fcrkiye\u2019de Radyo Yay\u0131nc\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00d6yk\u00fcs\u00fc” i\u00e7inde: \u0130stanbul Radyosu An\u0131lar, Ya\u015fant\u0131lar, \u0130stanbul: Yap\u0131 ve Kredi K\u00fclt\u00fcr Sanat Yay\u0131nc\u0131l\u0131k.
Dodd, C.H. (1992). “The Development of Turkish Democracy” British Journal of Middle Eastern Studies, Vol. 19, No. 1., pp. 16-30.
Ero\u011ful, C. (1998). \u201c \u00c7ok Partili D\u00fczenin Kurulu\u015fu\u201d, \u0130\u00e7inde: Ge\u00e7i\u015f S\u00fcrecinde T\u00fcrkiye. (der:\u0130rvin Cemil Schick ve Ahmet Tonak) (3. bask\u0131) \u0130stanbul: Belge Yay\u0131nlar\u0131.
Karpat, K. H. (1962). “Recent Political Developments in Turkey and Their Social Background”. International Affairs, Vol. 38, No. 3., pp. 304-323.
Kelo\u011flu-\u0130\u015fler, E. (2007). Demokrat Parti\u2019nin halkla ili\u015fkiler stratejileri \u00fczerine tarihsel bir inceleme: 1946-1960. Yay\u0131nlanmam\u0131\u015f doktora tezi, Sel\u00e7uk \u00dcniversitesi Sosyal Bilimler Enstit\u00fcs\u00fc, Konya.
McCally, S. P. (1956, May). “Party Government in Turkey”. The Journal of Politics, Vol. 18, No. 2. pp. 297-323.
Nal, S. (2005). “Demokrat Partinin 1950\u20131954 D\u00f6nemi Din Siyaseti” Ankara \u00dcniversitesi SBF Dergisi 60: 3, Temmuz-Eyl\u00fcl.
Parmaks\u0131zo\u011flu, \u0130. (1966). T\u00fcrkiye\u2019de Din E\u011fitimi. Ankara: Yetkin Yay\u0131nlar\u0131.
Sherwood, W. B. (1967, October). “The Rise Of The Justice Party In Turkey”. World Politics, Vol. 20, No. 1, pp. 54-65.
Stokey, M. (1992). “Islam, the Turkish State and Arabesk\u201d Popular Music, Vol. 11, No. 2, pp. 213-227.
Tachau, F., ve Good, M. D. (1973). “The Anatomy of Political and Social Change: Turkish Parties, Parliaments, and Elections” Comparative Politics, Vol. 5, No. 4., pp. 551-573.
Toprak, B. (1998). “Dinci Sa\u011f” i\u00e7inde: Ge\u00e7i\u015f S\u00fcrecinde T\u00fcrkiye. (der: \u0130rvin Cemil Schick ve Ahmet Tonak), (3. bask\u0131). \u0130stanbul: Belge Yay\u0131nlar\u0131.
Turan, \u0130. (1986, November). “The Recruitment of Cabinet Ministers as a Political Process: Turkey, 1946-1979” International Journal of Middle East Studies, Vol. 18, No. 4. pp. 455-472.
Z\u00fcrcher, E. J. (1993). Turkey: A Modern History. London: I.B. Tauris&Co Ltd Publishers.<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Halkla ili\u015fkilerin, olu\u015fmas\u0131 ve geli\u015fmesi, d\u00fcnyada oldu\u011fu gibi T\u00fcrkiye\u2019de de, \u00fclke i\u00e7indeki ve uluslararas\u0131 alandaki ekonomik ve siyasal yap\u0131larla tarihsel paralellik g\u00f6stererek bi\u00e7imlenmi\u015ftir. Bunlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, ekonomik \u00e7\u0131karlar\u0131 destekleyen y\u00f6netsel g\u00fc\u00e7 elde etme ve s\u00fcrd\u00fcrme ama\u00e7l\u0131 stratejilerin \u00e7izilmesinde, taktikler kullan\u0131larak kontrol mekanizmalar\u0131 geli\u015ftirmekte halkla ili\u015fkilere etkin rol d\u00fc\u015fmektedir. Siyasal partiler, devlet kurumlar\u0131 ve sivil toplum […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":171,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_et_pb_use_builder":"","_et_pb_old_content":"","_et_gb_content_width":""},"categories":[5],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/siyasaliletisim.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/172"}],"collection":[{"href":"https:\/\/siyasaliletisim.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/siyasaliletisim.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/siyasaliletisim.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/siyasaliletisim.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=172"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/siyasaliletisim.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/172\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/siyasaliletisim.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/171"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/siyasaliletisim.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=172"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/siyasaliletisim.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=172"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/siyasaliletisim.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=172"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}